نقد تئاتر از نظر تا عمل بررسی شد

کتاب «نقد تئاتر از نظر تا عمل» شامل هشت فصل نقد ساختارگرا، نقد تفسیری، نقد آرکیتایپال، نقد مضمونی، نقد تکوینی، نقد نشانه‌شناسانه، نقد روان‌شناسانه و نقد توصیفی است.
نویسنده قبل از آغاز و بررسی کتاب نگاهی کوتاه به تاریخ نقد از آغاز تا به امروز دارد و در مطلبی با عنوان «نقد تئاتر از نظر تا به عمل» توضیحات خود را درباره این بحث ارایه می‌دهد.
نویسنده براساس اسناد معتبر، «پی زیسترات» سردار معروف آتن را نخستین منتقد جهان و آثار ادبی معرفی می‌کند و او را نخستین کسی می‌داند که در صدد تدوین آثار هومر برآمد.
وی معتقد است، سابقه نقد در جهان غرب سابقه‌ای طولانی و قرین 2500 سال دارد. بعد از «پی زیسترات» آریستوفان نخستین نمایشنامه‌نویسی است که با نوشتن نمایشنامه «وزغ‌ها» موضعی انتقادی اتخاذ کرده و به شکلی نمایشی آثار تراژیک را به نقد کشیده است.
ابراهیمیان، ارسطو را قدیمی‌ترین واضع اصول نقد ادبی و به ویژه ادبیات دراماتیک می‌داند و معتقد است، اصولی که در نخستین کتاب نقد جهان (فن شعر) تبلور یافته، نقدی است که به شیوه استقرایی به بررسی صورت و محتوای اثر پرداخته است. پس از ارسطو و پس از سلطه روم بر یونان، منتقدان دیگری نیز مانند سیسرو، هوراسریال دیونیزوس، لونگنیوس و غیره پا به عرصه وجود گذاشتند.
ابراهیمیان طی این هشت فصل،‌ نخست تعریفی از نقدهای مختلف ارایه می‌دهد سپس توضیحات مفصلی را از این مباحث ارایه می‌کند.
به اعتقاد وی، «نقد ساختارگرا»، بیشتر ناظر بر ساختار اثر هنری است و بر آن است که چگونگی و چرایی و نیز کاربری و ارزش‌های ساختاری آثار را دریافت کرده و به تحلیل آنها بپردازد. در نتیجه ابتدا با رویکردی قیاسی و درون شکافانه از کل به جز حرکت کرده و سپس با نگرشی استقرایی ارتباط ثانویه اجزا و عناصر کلی اثر را مورد بررسی قرار می‌دهد.
ابراهیمیان در مورد «نقد تفسیری» می‌گوید، نخستین بار رولن بارت آن را به طور جدی مطرح کرد، «نقدی است که در پی چیستی بازنمایی‌های عناصر ساختاری متن و نیز اجراست». بنابراین درصدد دریافت و توضیح علت‌های اثر به جهت معنایی و ساختاری است. در حقیقت نقد تفسیری پس زمینه‌های مختلف اثر اعم از پشتوانه‌های تاریخی، سیاسی، روانشناختی و فلسفه را مورد دقت و بررسی قرار می‌دهد و تاثیر هر یک را بر ساختمان و ساختار اثر به تفسیر می‌کشد. نقد تفسیری بدون آگاهی منتقد از مقولات ذکر شده امکان‌پذیر نیست. 
نویسنده در مورد «نقد آرکتاپیال» توضیح می‌دهد، «یونگ اعتقاد داشت در رویا، مذهب، اسطوره و هنر انسان‌ها گاه صوری ظاهر می‌شوند که برخلاف نظر ارسطو و پیروانش منبعث از واقعیت عینی نیستند. یا به تعبیر دیگر مابه‌ازای قابل مشاهده و محسوس و ملموس ندارند. مانند اکثر تصاویری که در هنر نقاشی یا رویاهای ما ظاهر می‌شوند و ما غالبا آنها را با صورتی در واقعیت قیاس می‌کنیم. او، این تصاویر را کهن الگو یا سنخ‌های باستانی، نمونه‌های ازلی یا آرکتایپ نامیده است. بدیهی است آثار ادبی، هنری و دراماتیکی که واجد این صور باشند، آثار آرکتایپی و نقد مرتبط با آنها را نیز آرکتایپال می‌نامند.
به اعتقاد ابراهیمیان، «نقد مضمونی»، با فرهنگ شرقی و ایرانی ما نزدیکی بسیار دارد و از این رو واجد قابلیت‌هایی است که با واسطه آنها می‌تواند به عنوان یکی از نقدهای رایج در مراکز آکادمیک مورد توجه و تدریس قرار گیرد. 
به زعم نویسنده، این نقد در عین حال یکی از مهمترین و جدیدترین رویکردهای نقد معاصر تلقی می‌شود. نقدی که در فرآیند رشد خود تاثیرات به‌سزایی در تحول و تطور نقد قرن بیستم بر جای گذاشته است. بنابراین به شکل طبیعی و غریزی در تقابل با نقدهای سنتی و پوزیتویستی و حتی در پاره‌ای از موارد نقدهای دوره مدرن قرار می‌گیرد.
وی درباره «نقد تکوینی» توضیح می‌دهد، «در نقد تکوینی نقطه اتکا اصلی منتقد مربوط می‌شود به درک و تحلیل اثر با توجه به رویکردی کنشی مولف در جریان خلق و آنچه بدان مربوط است».
ابراهیمیان درباره «نقد نشانه‌شناسی» معتقد است، علم نشانه‌شناسی دامنه گسترده‌تری نسبت به شیوه‌های دیگر دارد و ادامه می‌دهد، نشانه‌شناسی در کنار ساختارگرایی در ده‌های 1960 و 1970 و در محافل دانشگاهی و آکادمیک و بیشتر در فرانسه و ایتالیا رواج پیدا کرده است، انجمن بین‌المللی آن نیز در 1969 پایه‌گذاری شده است.
ابراهیمیان می‌گوید، «لفظ نشانه‌شناسی از واژه یونانی semeion به معنای نشانه گرفته شده است. در مورد تاریخ نشانه‌شناسی باید گفت مطالعات نشانه‌شناختی به نیمه دوم قرن بیستم باز می‌گردد. براساس سنتی فراگیر این دانش را به فردیناد دوسوسور نسبت می‌دهند».
وی درباره «نقد توصیفی» توضیح می‌دهد، «در حقیقت همان نقد ژونالیستی است نقدی که منتقد بر حسب ضرورت و با توجه به شناخت موقعیت اجتماعی، وضعیت فرهنگی، عقاید شخصی و نیز وظیفه‌ای که در قبال روزنامه یا نشریه خود دارد مبادرت به تحریر آن می‌کند. نقد توصیفی مقدمه نقد تفسیری است. 
کتاب « نقد تئاتر از نظر تا عمل» نوشته فرشید ابراهیمیان در شمارگان 2000 نسخه و با قیمت 6000 تومان از سوی انتشارات نمایش روانه بازار کتاب شده است